Elektrolitler hücrelerimizin sağlıklı görev yapabilmesi için hayati önem taşıyor. Başlıca elektrolitler sodyum, potasyum, klorür, kalsiyum, magnezyum, fosfat ve bikarbonat. Yazın terle birlikte en çok sodyum kaybediyoruz ama diğerleri de farklı oranlarda azalabiliyor. Elektrolit dengesinin bozulmasının nelere sebep olabileceğini iç hastalıkları uzmanları Memorial Göztepe Hastanesi’nden Prof. Dr. Mahir Cengiz’le ve Acıbadem Üniversitesi Atakent Hastanesi’nden Prof. Dr. Yıldız Okuturlar’a sorduk.
YAZIN NE OLUR?
‘Potasyum, magnezyum azalabilir’
En güncel haberlere ve son dakika gelişmelerine Google üzerinden anında ulaşmak için bizi favorilerinize ekleyin.
kaynak olarak ekleyin
◊Bu aylarda daha çok terler ve suyla birlikte önemli miktarda elektrolit kaybederiz. Terle en fazla kaybedilen mineral sodyumdur. Bunun yanında potasyum, magnezyum, kalsiyum ve klor da farklı oranlarda azalabilir. Elektrolit kaybının miktarı kişinin genetik yapısına, ne kadar terlediğine, yaptığı fiziksel aktiviteye ve ortamın sıcaklığına göre değişir. Özellikle uzun süre güneş altında çalışanlar, spor yapanlar ve yoğun terleyen kişilerde bu kayıplar daha belirgin hale gelir. (Prof. Dr. Mahir Cengiz)
DENGESİZLİK NELERE YOL AÇAR?
‘Bulantı, bilinç bulanıklığı…’
◊Yorgunluk, baş ağrısı, baş dönmesi, kas krampları, halsizlik, idrarın koyulaşması veya azalması elektrolit dengesizliğinin ilk işaretleridir. ‘Su içtiğim halde susuzluğum geçmiyor’ hissiyse önemli bir ipucudur çünkü susuzluğumuzu tetikleyen ana uyaran kandaki su-tuz oranıdır. Sodyum çok düşerse su hücrelerin içine kaçar ve beyin şişer. Bulantı, bilinç bulanıklığı, ağır vakalarda nöbet görülür. Sodyum yükselirse hücreler büzüşür ve huzursuzluk, zihin karışıklığı ortaya çıkar. Potasyum bozukluğu kalp ritmini ve kas gücünü etkiler. Magnezyum düşüklüğü kramp, seğirme ve ritim bozukluğu; kalsiyum düşüklüğü de uyuşma ve kasılma yapar.
(Prof. Dr. Yıldız Okuturlar)
◊Vücudun sıvı ve elektrolit dengesi beyin fonksiyonları açısından kritik öneme sahiptir. Hafif derecede sıvı kaybı bile dikkat süresinin azalmasına, konsantrasyon bozukluğuna, hafıza performansında düşüşe ve karar verme süreçlerinde yavaşlamaya neden olabilir. Elektrolitler sinir hücreleri arasındaki elektriksel iletişimi sağladıkları için bu dengenin bozulması bilişsel performansı etkiler. Bunun yanında stres hormonlarının salımını artırabilir, tansiyon düzenini bozabilir. İleri düzey elektrolit kaybında tansiyon düşüklüğü, dolaşım bozukluğu ve ölümcül aritmiler gelişebilir. Yaşlı bireyler, demans ve parkinson hastaları, çocuklar, diyabeti olanlar; kronik böbrek, kalp ve karaciğer hastaları elektrolit kaybına karşı daha hassastır. (Prof. Dr. Mahir Cengiz)
NE YEMELİ, NE İÇMELİ?
‘Günde 1 şişe maden suyu’
◊Çoğu sağlıklı birey için yeterli su içmek ve dengeli beslenmek elektrolit dengesini korumak için yeterlidir. Özellikle doğal mineralli maden suyu içerdiği magnezyum, kalsiyum ve bikarbonatla destek sağlayabilir. Sıcak yaz günlerinde günde 1 şişe maden suyu içmek uygun olur. Ancak tek başına her elektrolit eksikliğini gidereceğini düşünmek doğru değildir.
◊Muz, avokado, kayısı, patates, domates ve yeşil yapraklı sebzeler potasyum zenginidir. Magnezyum için badem, fındık, kabak çekirdeği ve kuru baklagiller tercih edilebilir. Kalsiyum açısından süt ve süt ürünleri önemli. Sodyum klorür, yani tuz konusunda normal dengeli beslenme çoğu zaman yeterlidir. Çok yoğun terleme, ishal veya kusmada özel sıvı ve elektrolit desteği gerekebilir. Ancak her elektrolit takviyesi herkes için gerekli değildir. Kontrolsüz kullanım özellikle böbrek veya kalp hastalığı olan kişilerde ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. (Prof. Dr. Mahir Cengiz)
